Søgan um áheitanir

Hvat er ein undirskriftainnsavning?

Áheitan er ein formell áheitan studd av einum persóni ella fleiri fólkum. Hon biður onkran við heimild um at gera okkurt, steðga at gera okkurt, kanna okkurt ella broyta eina avgerð. Myndugleikin kann vera ein stjórn, eitt ting, ein dómstólur, býráð, skúlastýri, arbeiðsgevari, fyritøka, leigusjúklingur, universitet ella almenn stovnur.

Grundtankin er einfaldur: ein persónur einsamallur kann vera lættur at síggja burtur frá, men ein greið áheitan stuðlað av mongum verður torførari at avvísa. Trýstskjalir umskapa persónliga frustratión til eina almenna frágreiðing. Tær vísa, at ein trupulleiki ikki bara er persónligur, men felags.

Tí hava undirskriftainnsavningar yvirlivað so mong politisk skipanir og tøkni. Tey kunnu skrivast á pergament, prentast á pappír, berast gjøgnum gøturnar, latast einum tingi, útgevast í einum blaði ella verða deild á netinum. Formurin broytist, men tann demokratiski intinkturin verður tann sami.

Áheitanir áðrenn nútímans demokrati

Siðvenjan at heita á myndugleika er nógv eldri enn nútímans ting. Í nógvum fornaldarsamfeløgum og miðaldarsamfeløgum kundu borgarar biðja leiðarar, domstólar, átrúnaðarligar myndugleikar ella staðbundin embætisfólk um rættvísi, verju ella náði. Hesar áheitanir vóru ikki demokratiskar í nútíðar merking. Fólk høvdu ikki neyðturviliga somu politisku rættindi, og valdsharrarnir vóru ikki altíð kravdir til at svara. Kortini var tað týdningarmikið, tí tað gav vanligum fólki ein viðurkendan máta at bera fram klagur til hægriváld.

Í heimsvaldaskipanum virkaðu áheitanir ofta sum ein kanal millum staðbundin fólk og fjarskotin valdarúgvur. Ein persónur kann klaga um ein korrupt embætisfólk, ein ósanngjarnan skatt, ein ognardeilumál ella um misnýtslu frá einum valdsmiklum persóni. Á summum støðum gjørdist at skriva undir áheitanir ein partur av fyrisitingarlívinum: myndugleikarnir savnaðu inn kærur, viðgjørdu skrivligar áheitanir, og brúktu tær til at hava eftirlit við staðbundnum embætismonnum.

Henda tíðliga søgan vísir á eitt týdningarmikið punkt. Áheitanir byrjaðu ikki sum eitt nútímans internettól. Tær byrjaðu sum ein máti at biðja valdið um at lurta.

Áheitanir og vøksturin av grundlógarrættindum

Í Onglandi og seinni í Bretlandi bleiv kravið um áheitanir tætt tengt við menningina av stýrisskipanarligari stjórn. Fólk gjørdu áheitanir til krúnuna og tingið um skattir, átrúnað, handil, lokalar trupulleikar, løgfrøðilig rættindi og politiskar klagur. Við tíðini gjørdist hugskotið um, at fólk høvdu rætt til at senda inn áheitanir, ein partur av einari størri stríðsyvir um mørk á kongligari makt og valdið hjá Tinginum.

Petition of Right í 1628 er eitt kent dømi. Tað var ikki ein nútímans undirskriftsherferð. Tað var ein stjórnarskiparlig áheitan frá parlamentinum til Charles I kong, ið mótmælti tvungnum lánum, fongsling uttan tilskilaða orsøk, tvungnari innkvartering av hermonnum og hernaðarlóg. Viktin lá í, at tað setti fram kærur sum rættindi og frælsir, ið valdsharrin skuldi virða.

Seinni stjórnarskipanartættir vardu eisini verju fyri áheitanum. Enska rættindaskráin frá 1689 viðurkendi at biðja kongin um loyvi var ein rættur hjá undirsáttum. Í Sambandsríkinum verjir First Amendment, ið varð samtykt í 1791, rættin hjá fólkinum at krevja rættingar frá stjórnini vegna ilt ella órætt. At biðja um loyvi við petitions varð tengt saman við talu, savning og politiskan luttøku.

Rætturin at bjóða álit er týdningarmikil, tí hann verjir ikki bert tað at vera samdur við tey við valdinum. Tað verjir rættin at biðja um broyting.

Massapetiturir og tíðarskeiðið hjá prenti

Pettitiónir broyttust munandi, tá ið prentning, avísir, almennar fundir, politisk feløg og betri flutningur gjørdu tað lættari fyri fjøldina at luttaka. Ein áheitan kundi nú ferðast gjøgnum byir og arbeiðspláss, savna túsundavís av navnum, og gerast eitt alment tiltak.

Í átjandu og nítjandu øld gjørdust áheitanir týdningarmikil amboð fyri reformrørslur. Skjótlarar brúktu tey til at vísa, at almenn meining var skipað, ikki spjadd. Tær vórðu nýttar í rørslum í sambandi við trúarfrælsi, parlamentsreform, arbeiðararættindi, herferðir móti trælahaldi, fráhaldsherferðir (móti alkoholi), kvinnurættindi, útbúgving og lokalt stýri.

Massakrøður gjørdu tríggjar lutir í senn:

• Tey skrásettu almennan stuðul í eini sjónligari form.
• Tey hjálptu kampanjufólki at byggja netverk, meðan tey savnaðu undirskriftir.
• Teir noyddu embætismenn og tíðindabløð at leggja til merkis við trupulleikar, sum møguliga annars høvdu verið yvirtíttir.

Í hesi tíð, var tað ikki bert ein privatgerð at skriva undir áheitan. Tað kundi verið partur av einari størri átøku, ið inniber fundir, faldarar, røður, innsavning av pengum, brøv, og almenna trýst.

Undirskriftainnsavnanir móti trælkan

Antitrælaldurssrørslur nýttu ætlanir nógv. Í Bretlandi og Bandaríkjunum hjálptu áheitanir til við at umskapa moralskan mótstøðu móti trælahaldi til skipaða politiska trýst. Fólk, sum høvdu lítla beinleiðis atgongd til lóggevarar, kundu framvegis leggja navn sítt afturat einari áheitan um avtøku ella avmarking av trælahaldi.

Í USA gjørdust andstreingir móti trælahaldi ein stór roynd av rættinum at klaga. Í 1830-árunum fekk Kongressin stóra mongd av áheitanum um trælahald. Representantahúsið samtykti reglur, sum forðaðu hesum upphavi frá at verða móttikin, lisin, viðgjørd ella tikið til eftirtektar. Hesi gjørdust kend sum tevjireglur.

Fyrrverandi forsetin John Quincy Adams, tá virkin í Umboðsmannatinginum, stríddist ímóti teim gøllunarmálunum í fleiri ár. Evnið var ikki bert trælkan, men heldur um borgarar høvdu rætt til at bera ópopulerar krav fram fyri stjórnina. Reglurnar vórðu at enda avtiknar í 1844.

Hetta dømið vísir, hví áheitanir ofta hava verið politiskt óhugaligar. Ein undirskriftainnsavnan er ikki sterk, tí myndugleikarnir altíð eru samdir við hana. Tað er megnigt, tí tað kann tvinga eitt alment yvirlit yvir ónøgd.

Chartistarnir og arbeiðarafólks áheitanir

Ein av teimum kendastu undirskriftainnsavnanarrørslunum var Chartismun í Bretlandi. Chartistarnir vóru ein rørslur fyri politiskum umbótum í nítjandu øld, stovnað av arbeiðarafólki. Teirra Fólkaskrá kallaði eftir reformum, so sum atkvøður fyri allar vaksnar menn, loyniligar atkvøður, javnbjóðis valkreðsir, løn fyri tinglimir, og árligar tingfundir.

Chartistar brúktu áheitanir í stórum vavi. Tey savnaðu undirskriftir tvørturum ídnaðarbýir, arbeiðspláss og almennar fundir, og handaðu síðani áheitanir til tingið. Endamálið var ikki bara at biðja høvisliga. Tað var fyri at vísa, at eitt stórt tal av arbeiðandi fólki kravdi politiska umboðan.

Parlamentið noktaði Chartist-skrivligar áheitanir, og rørslan vann ikki krøvini beinanvegin. Men nógv av málunum gjørdust seinni partur av demokratiskum broytingum. Søgan um Chartismu vísir, at ein undirskriftainnsavning kann miseydnast á stutt sikt, men kortini ávirka politiska mentan yvir tíð.

Ein ógildað áheitan kann framvegis læra eitt samfelag, hvørji eru útihýst, hvat fólk vilja, og hvussu stórt trýstið er til broytingar.

Áheitanir í lokalum og dagligum lívi

Søguliga týdningurin av áheitan er ikki bert søgan um kendar tjóðskaparligar átøk. Nógvar áheitanir hava altíð verið staðbundnar og praktiskar. Íbúgvar hava sent áheitanir um vegir, brýr, skúlar, marknaðir, bókasøvn, vatnskipanir, almenn trygd, sjúkrahús, kirkjur, planleggingaravgerðir og lætta skattir ella gjøld.

Staðbundin undirskriftainnsavnan hevur týdning, tí nógvar týdningarmiklar avgerðir verða tiknar tætt við gerandislív fólks. Eitt landsparlament kann skapa yvirskriftir, men eitt býráð, eitt skúlastýri, ein bústaðarstovnur ella ein lokalur myndugleiki kann avgera, um ein parkur verður vardur, ein bussleið sleppur at halda fram, ein skúli verður verandi opin, ella um ein grannalag fær grundleggjandi tænastur.

Henda lokala siðvenjan sæst enn í dag. Nógvar nútímans talgildar undirskriftir snúgva seg um ávís støð, stovnar og felagsskapir heldur enn víða hugaða nationala politikki. Tað er søguliga vanligt. Skjalafrøðingar hava altíð verið sterkastir, tá ið teir binda eina greiða krøvu saman við ein veruligan bólk av fólki, sum eru ávirkað.

Frá undirskriftum á pappíri til undirskriftainnsavnan á netinum

Internetið broytti mótmælisáskriftir við at gera tað nógv skjótari at gera, undirskriva og deila tær. Ein verkætlan hevur ikki longur tørv á sjálvbodnum, sum standa á gøtunum við klemmispjøldrum, áðrenn hon kann savna almenna stuðul. Ein áheitan kann verða gjørd upp á fáar minuttir og deild umvegis teldupost, sosialar miðlar, boðtænastur, heimasíður og á netssamfeløgum.

Hendan ferðin hevur fyrimunir. Netinnsavningar kunnu reagera skjótt uppá avgerðir, freistir, og brótandi tíðindi. Tey kunnu náa fólki tvørtur um økir og lond. Tey kunnu hjálpa smáum bólkum at vísa stuðul, sum annars hevði verið ósjónligur.

Men tann talgilda broytingin skapti eisini nýggjar avbjóðingar. Tí at tað er so lætt at gera áheitanir á netinum, kappast mangar um at fáa uppmerksemi. Eitt undirskrift kann vera lítið átak, so kampanjufólk mugu framvegis byggja álit, greiða frá trupulleikanum, og knýta niðurstøðuna til ein veruligan avgerðartakara. Rakkan á netinum kemur ikki í staðin fyri strategi.

Teir fyrstu víða brúkta talgildu undirskriftainnsavningarnar komu fram á tí fyrra internetinum. Tænastur sum PetitionOnline (byrjað í 1999) broyttu eina undirskriftainnsavning til eina almenna netsíðu, har fólk løgdu sítt navn til, heldur enn at skriva á eitt blað, og ein einstaklingur kundi nú breiða eina orsøk gjøgnum teldupostlistar, forum og bloggir uttan eitt prentibúskap ella sjálvboðin á gøtuni.

Stjórnir bygdu síðani almennar skipanir, ið knýttu talgildar undirskriftir til ein veruligan prosess. Skotska parlamentið slóðaði fyri stovnsligum e-undirskriftasavningum umleið ár 2000; týski Bundestagurin legði undirskriftasavningar á netinum aftrat miðskeiðis í 2000-árunum; og Stórabretland skipaði fyri e-undirskriftasavningum hjá stjórnini frá 2006, við formligum markvirðum síðan 2011, har 10.000 undirskriftir útloysa eitt svar frá stjórnini, og 100.000 verða umhugsaðar til orðaskifti. Amerikanska "We the People" skipanin (2011) gav eina líknandi lyfti um eitt alment svar yvir einum marki, og vísti eisini sínar avmarkingar: eitt mark kann tvinga til uppmerksemið, men tryggjar ikki handling.

Sérstakar undirskriftaplatformar, sum komu seint í 2000-unum, gjørdu talgilda undirskriftainnsavning til ein vanligan hátt, viðførandi at byrjanin av eini kampagnu gjørdist ein stýrdur prosess við dagføringum, deilingsamboðum og sjónligum undirskriftateljingum. Samfelagsmiðlar og snildtelefonir settu síðani ferð á alt, so ein lokal undirskriftainnsavning kundi røkka journalistum um náttina og einhvør kundi skriva undir frá einari busssteðgistøð. Hesin sami lættleikin elvdi til atfinningar móti løttum stuðli á netinum (ofta kallað "slacktivism"), eini stúran um, at eitt skjótt klikk kann koma í staðin fyri dýpri virksemi, og tað er orsøkin til, at sterkar herferðir meta undirskriftina sum eitt fyrsta stig heldur enn endan.

Teir mest áhrifamiklu nútíðaruppropini sameina gomlu og nýggju háttalagini: eina greiða skrivliga áheitan, veruligar stuðlar, alment deiling, beinleiðis samskifti, miðlaumtalu og handan til persónin ella stovnin, sum kann gera nakað við tað.

Hvat er ikki broytt

Tøknin hevur broytt ferðina á undirskriftainnsavningum, men kjarnuprinsippini eru ótrúliga gomul. Ein góð áheitan krevur enn:

• Eitt greitt trupulleika, sum fólk kunnu skilja
• Ein serstøk áheitan, sum onkur hevur vald til at játta.
• Ein sjónligur bólkur av stuðlum
• Ein álítandi frágreiðing um, hví evnið hevur týdning
• Ein ætlan fyri, hvat hendur eftir at undirskriftir eru innsavnaðar

Hetta er, hví søgan um áheitanir er nyttug fyri nútíðar herferðarfólk. Læran er ikki, at undirskriftir einsamallar altíð vinna. Læran er, at undirskriftir kunnu gerast prógv, trýst, marknaðarføring, skipan og lógligheit, tá ið tær verða nýttar væl.

Hví áheitanir enn hava týdning

Undirskriftarlistarnir hava týdning, tí teir geva fólki ein skipaðan hátt at tala saman. Tær eru friðarligar, almennar og skiljandi. Tey kunnu verða brúkt av fólki, sum ikki hava pengar, embæti, kenda støðu ella institusjonella vald.

Ein áheitan kann ikki tvinga fram eina beina avgerð. Tað kann verða ignorerað, vrakað, útsett, ella bert svarað partvíst. Tað hevur altíð verið satt. Men kortini kunnu undirsktiftslistarnir broyta støðuna við at vísa á stuðul, draga ummæli til sín, skapa skjalprógv, hjálpa fólki at finna saman og gera tað truplari hjá avgerðarhavum at siga, at ongin hevur áhuga.

Frá teimum fyrstu áheitanunum á valdsharrar til nútíðarherferðir á netinum hevur áheitanin hildið fram sum eitt einfalt, men haldgott, demokratisk amboð: fólk nevna ein trupulleika saman og biðja valdið svara.